Eisa Eisinga en sien plaanetaariúm

Skriiand tròch Ken Ho

Méénsken binne benaauwd fóór ‘t oenwissige. Dòt leit ien ‘e méénsklike natuuar. Hieruut ha ‘n búlte oenwiere fòò-óóadeelen oentstinzen. Twiels inkelen derfan nâât biesoender skaadlik binne, kenne óóare júst graaete gefolgen hewwe. ‘n Fóórbeeld ies de serklike fóórspellng ien ‘t jier 1774, wúr dús fe-tòld wââd dòt de èade tròch konjunksje ien ‘t heelal (de gaarstâând fan ‘n oeentòl pleneeten òp ‘n liene) fe-nietige wòdde soêad. Jin méénsken rekken mei ienen ien peniek. Mar Eisa Eisinga, ‘n haigbejeftigen autediedakt, leeuwde it nâât. Ien sâân jiir wörke er deroeen, ‘n koopie fan uus sónnestelsel ien sien huuskaimer tó meikjen. En dòt heet ‘n plaanetaariúm, dòt joo jitte wörket. Nei ‘t sizzen wââden ‘n búlte méénskken tròch sien werk oeen sien wenhuus oeenloekt óm ‘e model tó besèèn, as èèast de stiirenkúndigen, en letter de kóóning sèm. Ik koo mie al fo-stelle hò’t graaet de sjòk wèèze mòòst. Fóóral dòt de wrââld nâât sò ies as wie tienke.

En uus besyk fan planetarium fan Eisa Eisinga ien Frèèanser òp 11 septimber 2018 het mie heelendal oender ‘e iendrok bròòt.

Ien Eisa Esinga sien huus kòòm iek fuule òpmörklike dingen tjian. Iek wèèad ien de wòlkaimer wúr hie mei sien femylje destiids wörkje mòòst. Boppedòt kòòm iek tó wetten dòt hie mar basisoenderwiis fòlge hee, en dernei mòòst sien femyljebedrieuw meihelpe. Mar dòt hindere nâât dòt hie sien ientresse fòòr stiirenkúnde en wiskúnde fiadder oentjoog. En dit kòòm ‘m ien ‘t jiir 1774 ten goeede, dèè’t hie risselwere de serklike fóórspelling wúr tó lizzen mei ‘n plaanetaariúm. Ien sien likj huus stoog iek derbie stil, hó’t hie alles fóór e-nèm krigge hee. Iek soog de ròddenwörk fan sówòl boppe-òò as oender-òò. De pleneeten òp de plefoeng binne presies mekke as jèè ek òp dit aigenbliek roendom uus sónne bewéége. It besef dòt wie alles só fier fan uus òò ien ‘n likjen huuskaimer fòòrstelle kenne, het mie tiege oeendien. En as iek it der mar jiite mei ien fe-bâând brieng, dòt de serklike opfetting ien 1774 mei ienen as oenjúst feststeld wòdt, ies de sjòk jitte wòl grätter.

Eisa Eisinga sien plaanetaariúm sòt mie tó tienken, dòt er tjianwòddig jitte heeltieden fuule misfettingen binne. Jèè binne baseere òp uus eagnst of ienfââldigwei uus oenwettenheid. ‘n Fòòrbeeld ies dòt méénsken tienke dòt fuule likje talen ien ‘e wrââld fe-dwiine sòlle. Mei uus taalprojekt wòlle wie júst bewiize dòt er ‘n tòkomst fóór jer ies. Fóór ‘n taael ies sien bestaaen al wissteld as er mar een ies die’t ‘m praatet, sólang as die libbet. En mei twaa of meer persòòanen tèènet it sels as ‘n sprektaael. Mei uus taalprojekt wòlle wie sódwaaende sèèn leete, dòt likje taaelen red wòdde kenne. Wie sèèn kwaliteit belangrieker as kwantiteit, en júst dertròch kenne taaelen bewaare blieuwe.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s