Noord-Friese taaluitdaging: Helgolands

Geschreven door Dyami Millarson

Helgoland, dat ‘heilig land’ betekent, wordt zo genoemd, omdat het de hoofdplaats was voor de verering van de Oudfriese God Fosite, wiens verering de Noormannen van de Friezen overnamen en nog eeuwen lang voortzetten onder de naam van Forseti, nadat de Friezen hun oude religie vergeten hadden. Het Fositeland, dat het centrum van de Fositeverering was, was de zetel van de laatste Friese Koning Radboud, daar hij op deze rustplaats, die voor de Friezen destijds zeer heilig was, zijn laatste toevluchtsoord gevonden had, nadat hij met zijn polytheïstische Friese overheid door de christelijke Franken verdreven was en het oude Friese gezag noodgedwongen in ballingschap gegaan was.

Het Helgolands wordt sinds mensenheugenis gesproken op Helgoland, dat bestaat uit twee eilanden, die van alle Duitse eilanden het verst van de Duitse kust verwijderd zijn. Het Helgolands geldt daarmee als de meest geïsoleerde Friese taal. Er wordt gezegd dat het Helgolands anders is dan de andere Noord-Friese talen.

Onder andere wordt hiervoor aangevoerd dat de taal minder onder invloed van het Deens gestaan zou hebben, alhoewel het eiland zelve onder Deens bewind gestaan heeft. Het Helgolands zou meer onder invloed gestaan hebben van het Nederduits, dat veel macht en aanzien had in de middeleeuwen als (Noordzee)handelstaal en ook de ontwikkeling van alle Germaanse Scandinavische talen sterk beïnvloed zou hebben. Het Helgolands heeft in ieder geval een eigen taalontwikkeling doorgemaakt, die het onderscheidt van de andere Noord-Friese talen, waaraan het nauw verwant is.

De dj-klank, die in het oudere Helgolands nog wel uitgesproken wordt, komt voor aan het begin van woorden, zoals djooar jaar, en is kenmerkend voor de taal. Voor zover ik weet, al heb ik de andere Noord-Friese talen nog niet geleerd, komt deze dj-klank aan het begin van woorden niet voor in andere Noord-Friese talen. Verder is op het eerste oog opmerkelijk dat de werkwoorden zeer kort zijn in hun infinitiefvormen.

Vorige maand heb ik grondig het Saterlands bestudeerd. Ik heb gehoord dat het Helgolands de taal is die het meeste weg heeft van het Saterlands (puur geografisch gezien is het Helgolands ook de Noord-Friese taal die het dichtst bij Saterland gelegen is). Dat wil ik nagaan met mijn eigen taalonderzoek. Het is dus in ieder geval een logisch vervolg op mijn onderzoek naar het Saterlands. Er wordt verondersteld dat het Noord-Fries uit het Oost-Fries ontstaan zou zijn. Het Fries zou naar de Noord-Friese gebieden – met uitzondering van Helgoland waar al Fries gesproken werd – gebracht zijn door migraties vanuit Oost-Friesland en mettertijd zou het Noord-Fries afgesplitst zijn van het Oost-Fries. Het Helgolands wordt tot het Noord-Fries gerekend, maar het kan dus zo zijn dat het meer lijkt op Saterlands dan de andere Noord-Friese talen daarop lijken. Het lijkt mij in ieder geval interessant om dit te onderzoeken. Ik wil voor dit onderzoeksdoel het Helgolands en andere Noord-Friese talen leren. Deze maand storten we ons in elk geval op het Helgolands en we zien wel wanneer we met de andere Noord-Friese talen aanvangen. Ik wil het Schiermonnikoogs en Saterlands inzetten om het Helgolands eigen te maken. Van alle Noord-Friese talen wou ik het eerst met het Helgolands bezig gaan omdat ik een persoonlijke belofte uit eind 2018 na wil komen aan een oude Helgolander vrouw, waar ik een goed contact mee opgebouwd heb tijdens een driedaagse Noord-Friese conferentie in Eiderstedt, dat ik haar taal zou leren.

Een minderheid van de bevolking op Helgoland spreekt de taal nog. Zoals in het boek van Roland Hanewald dat Insel Helgoland: Handbuch für individuelles Entdecken heet, meerdere malen herdrukt is en oorspronkelijk uit 2005 stamt, wordt er beweerd dat het Helgolands niet gedoemd is om uit te sterven, omdat het op school gegeven wordt. Deze bewering is onjuist, omdat in de regel bedreigde of uitstervende talen niet door scholen gered kunnen worden. Het sprekersaantal van het Helgolands loopt snel terug. De sprekers van het Helgolands zijn, net zoals die van het Oosterschellings, Schiermonnikoogs en Hindeloopers, vooral ouderen en meestal zijn dezen zelfs hoogbejaard. De enige jongere sprekers van het Helgolands zouden volgens de Duitse media twee jonge meiden zijn, die inmiddels volwassen moeten zijn.

Hoe vloeiend deze meiden de taal beheersen willen wij graag nagaan wanneer wijzelf de Helgolander taal hebben leren spreken. Namelijk, zoals wij bij alle andere bedreigde Friese talen gemerkt hebben, vermoeden wij dat de spreekvaardigheid in de Helgolander taal ernstig in gevaar is, en dat de vloeiende sprekers, evenwel als de kennis van de oude uitspraak(gewoontes), dreigen te verdwijnen. Hier willen wij zelf wat aan doen door vloeiende sprekers van de taal te worden. Wij geloven steevast dat wij de spreekvaardigheid in de taal kunnen redden door het goed te leren spreken en schrijven, en dat als wij vloeiende sprekers geworden zullen zijn, wij al een bijdrage geleverd zullen hebben aan het behoud van de taal. We menen dat het vloeiend leren spreken de redding van de taal is.

4 comments

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s